1980’li yılların ortalarında tanıştığımız franchising sistemi günümüzde pek çok şirketin büyüme planlarında ilk sırada yer alıyor. Şirketlerin büyüme isteklerine en cazip çözüm olan ve yeni girişim yapmak isteyenler içinse en çok tercih edilen sistemlerin başında gelen franchising sisteminin, Türkiye’de uzun bir geçmişi olmasa bile bugün ekonominin önemli can damarlarından biri haline geldiğini söylemek hiç de yanlış olmaz.

Elde ettiği ciro açısından birçok sektörü geride bırakan franchising sektörünün yarattığı eko sistemin cirosunun 35 milyar doları bulduğu tahmin ediliyor. Alışveriş merkezlerine ek olarak belediyelerin de desteğiyle giderek güçlenen cadde mağazacılığı, franchise markası patlamasını da beraberinde getirdi. Hatta kabına sığamayan pek çok şirket, büyükşehirlerden Anadolu’ya ve yurt dışına da franchise sistemiyle uzanmaya başladı.

PATLAMA YAPAN SEKTÖRLER

Türkiye’de 1990’lı yıllarda yavaş bir seyir izleyen sistemde, bugün özellikle gıda şirketlerinin franchising alanında büyük bir atılım yaptığı görülüyor. Yine emlak tekstil, perakende, mobilya, otomotiv ve eğitim alanında da büyük bir gelişim yaşanıyor. Büyük şehirlerde gıda, perakende, eğitim ve hizmet gibi birçok sektörde ulaşılan doygunluk, marka sahiplerini Anadolu illerine ve yurt dışına yöneltiyor. Merkez dışında büyümenin en güvenli yollarından biri olan franchising de işte bu noktada önem kazanarak, devreye giriyor.

Bugün 70 milyar dolar ciro hedefiyle yoluna devam eden franchising sektörünün kilometre taşlarına baktığımızda, 1986 yılı en önemli tarihlerden biri olarak karşımıza çıkıyor. İlk yabancı franchising uygulamasının 1986 yılında McDonald’s ile başladığı sektörde 1991 yılı ise örgütlenmenin de miladı olur. Uluslararası Franchise Derneği’nin (UFRAD) kurulduğu 1991 yılında franchise veren bir yerli, dört yabancı marka vardır. Tam 20 yıl sonra bugün ise bu sayı bin 471’e ulaştı. Bunların yüzde 24’ü yabancı, yüzde 74’ü Türk kökenli markalar.

AVRUPA BİRİNCİSİYİZ

Franchising’in Türkiye’de giderek yaygınlaşan bir iş modeli olarak benimsendiğini gösteren en önemli göstergelerden biri de Avrupa Franchise Federasyonu istatistikleri. Bu istatistiklere göre Türkiye franchise veren marka sayısında Avrupa birincisi. Türkiye’yi bin 375 markayla Fransa, 960 markayla Almanya izliyor.

Türkiye’de bu sistemle büyüme yolunu tercih eden şirketlerin gayretleriyle 2010 yılını 35 milyar dolar ciro ile kapatan franchise sektörünün beş yıllık hedefiyle Avrupa’daki bu konumunu daha uzun yıllar koruyacağa benziyor. Çünkü sektör temsilcilerine göre çok değil gelecek beş yılda sektörün pazar hacmini ikiye katlaması ise hiç de zor bir hedef değil.

Türkiye’de girişimcilik yapmak isteyen her 10 kişiden birinin franchise sistemiyle işini kurmak istediği ve firmaların büyüme için franchise’ı önemli bir araç olarak gördüğü düşünülürse sektörün 2011 yılının ciddi gelişmelere gebe olduğunu söylemek yanlış olmaz.

100 ŞİRKETİN PLANLARI İşte tam da bu noktada 70 milyar dolara koşan ve girişimcilere yeni kapılar aralayan sektörün nabzını tutmak için Türkiye’nin en fazla franchise veren şirketlerini, bu şirketlerin 2011 yılı franchise hedeflerini araştırdık.

Araştırmaya göre 2011 yılı sektör açısından oldukça hareketli geçecek.Tekstilden, gıdaya, eğitimden hizmet sektörüne kadar araştırmamızda yer alan bu 100 şirket, 7 bin 119 franchise ile Türkiye’nin dört bir yanında faaliyet gösteriyor. Gelin görün ki şirketlerin 2011 hedefleri yıllar içinde elde edilen bu sayı ya yaklaşmış durumda. Kendi işini kurmak isteyen girişimcilere önemli alternatifler sunan bu 100 şirketin 2011 yılında bünyelerine yeni katacakları franchise sayısı 6 bin 75’i buluyor.

Hazırladığımız listenin ilk iki basamağında mobilya sektöründen iki isim yer alıyor. İstikbal 810 mağaza ile ilk sırada bulunurken, bunu 700 mağaza ile Bellona izliyor. Listemizin ilk üç basamağında yer alan İstikbal, Bellona ve Mavi Jeans firmalarının franchise sistemiyle açtıkları mağazaların toplamı ise bin 935’i buluyor. Kurum sektörü için yaklaşık 1 milyon liraya kadar çıkabilen başlangıç bedeli diğer sektörlerde düştüğünden ortalama 30 bin doları buluyor.

İNOVASYON ÖNE ÇIKIYOR

UFRAD Başkanı Mustafa Aydın, franchising pazarına yeni oyuncuların geleceğini ve bu oyuncuların yeni ürünlerle öne çıkacağını söylüyor. Örneğin bina temizliği, arabanın altının ziftlenmesi, kargo taşımacılığı, böcek ilacı gibi daha önce franchising anlamında aklımıza gelmeyen sektörlerin de artık franchising sistemine dahil olmaya başlayacağını ifade eden Aydın, şunları söylüyor:

“Gıda, tekstil, eğitim ve sağlık her zaman büyümesini sürdürecek. Bu sektörlerde franchising her zaman ön planda çıkacak. Eğitim danışmanlığı veren şirketler, yabancı dil ve bilgisayar eğitim verilen kurumlar, özel okul ve dershaneler, yayıncılık gibi eğitimin her kolunda franchising ilerliyor. Şu anda eğitimdeki franchising gıdayı zorluyor. Toplam yedi bin eğitim franchising’i var. Gıda da ise bu rakam 9 bin. Pazarda yeni oyuncular boy gösterecek. Bu şirketler, bir girişim gerçekleştirirken insanlara o alanın bir ihtiyaç olduğunu gösteriyorlar, ardından onun franchise’ını yapmaya başlıyorlar. Bunun dışında inovasyon da giderek önem kazanmaya başladı. Yeni oyuncular mevcut sektörlere yeni bir anlayış getirerek, potansiyeli o yöne kaydırmaya çalışabilirler. Biz yatırımcıya, hedef kitlesinin beklenti ve düşüncelerini, imkan ve kabiliyetlerini hesaba katmalarını öneriyoruz. Girişimcilerin kendi sektöründeki çeşitliği hayata geçirmeleri lazım. Üreteceğiniz ürünün hedef kitleyle ne kadar örtüşüp örtüşmediğini takip etmeniz gerekiyor. Yerel kaldığınız müddetçe yarınınız yoktur.”

“SEKTÖRLERİ DÖNÜŞTÜRÜYOR”

Franchise&More Kurucusu Osman Bilge ise franchising’in girdiği her sektörü değiştirdiğini ifade ediyor. Bunun en çarpıcı örneğinin emlak sektöründe yaşandığını belirten Bilge, “10 yılı aşkın bir süre önce emlak sektöründe franchising verilmeye başlandı ve sektör kökten değişti. Artık tüketiciye markasız emlakçılar güven vermiyor” diyor. Franchising konusunda girişimcilerin yoğun bir talebinin olduğunu vurgulayan Bilge, şunları söylüyor:

“Pazarda müthiş bir talep var. Bu talebi karşılamak için yeni markalar piyasaya girmeye ve franchising vermeye başladı. Bu markalar giriş bedellerini düşük seviyede tutuyor. Ancak marka zincirler ise franchise giriş bedellerini yüksek tutuyor. Franchise ilk başta giriş bedeli düşük tutulan, marka ve girişimcinin başarı sıyla birlikte zaman içerisinde belli bir fiyat seviyesine gelen bir sistemdir. Türkiye’de de bu yıldan itibaren bu fiyatlar makul seviyeye gelecektir.”

TEKSTİL VE GIDA YILDIZ Sektörler açısından ise gıda ve tekstil franchising’de en hızlı büyüyen sektörler olarak dikkat çekiyor. Ancak özellikle eğitim, sağlık, değişik danışmanlık ve lojistik gibi çeşitli hizmet sektörleri de hızla büyüyor.

Yıllardır franchising denince Türkiye’de herkesin aklına fast food geliyordu. Ancak bugün emlak, sağlık ve eğitimde de hızlı bir büyüme yaşanıyor. Bunun yanı sıra dizayn, tasarım gibi ‘akıl’ satan sektörler de hızla büyüyor. Türkiye’de yabancı girişim olarak 1986 yılında McDonald’s ile başlayan franchising artık sadece gıda değil, tekstil, eğitim hatta emlak sektörlerinin de en önemli büyüme enstrümanlarından biri.

Bugün Türkiye genelinde franchise veren bin 471 şirketin sektörlere göre dağılımında yüzde 33 oranla giyim sektörünün başı çektiği görülüyor. Ardından gıda yüzde 24, hizmet ise yüzde 16 ile franchising sisteminde hiçte azımsanmayacak bir paya sahip diğer iki sektör.